TB-500 i tymozyna beta-4: jak działa i co wykazały badania

O TB-500 mówi się najczęściej w sporcie i w wyścigach konnych, gdzie laboratoria antydopingowe szukają go w próbkach moczu. Za tym skrótem kryje się jednak ciekawsza historia. TB-500 pochodzi od tymozyny beta-4, białka, które ma w sobie niemal każda komórka ludzkiego ciała i które decyduje o tym, jak komórki się poruszają.

W tym artykule wyjaśniamy, co tymozyna beta-4 robi w organizmie, dlaczego pod nazwą TB-500 nie zawsze kryje się ta sama cząsteczka, co wykazały badania na zwierzętach i ludziach oraz jaki jest jej status regulacyjny.

Czym jest tymozyna beta-4?

Tymozyna beta-4 (w skrócie Tβ4) to małe białko złożone z 43 aminokwasów. Jej masa cząsteczkowa wynosi około 4960 daltonów. Odkryła ją w latach 60. i 70. grupa Allana Goldsteina, która badała substancje z grasicy (po łacinie thymus, stąd nazwa). Pełną sekwencję zespół opublikował w 1981 roku.

Z czasem okazało się, że nazwa jest nieco myląca. Tβ4 nie jest hormonem grasicy. Występuje niemal we wszystkich komórkach i płynach ustrojowych, z wyjątkiem czerwonych krwinek. Dużo jej mają płytki krwi, jest też w płynie, który powstaje w ranie.

Jej główną funkcję wyjaśniło badanie z 1991 roku. Tβ4 to w komórkach główne białko wiążące aktynę. Aktyna tworzy włókna szkieletu komórki. Dzięki nim komórka utrzymuje kształt i może się poruszać. Tβ4 trzyma zapas wolnych cząsteczek aktyny w gotowości. Gdy komórka musi wysunąć wypustkę i się przesunąć, ma materiał budowlany pod ręką.

TB-500: całe białko czy tylko jego fragment?

Tu trzeba uważać. „TB-500” to nie nazwa naukowa, lecz handlowa. Używa się jej dla dwóch różnych substancji:

• syntetycznej tymozyny beta-4, czyli całego białka z 43 aminokwasami,
• krótkiego fragmentu z siedmiu aminokwasów (Ac-LKKTETQ). To odcinek Tβ4 w pozycjach 17–23, który wiąże aktynę.

Literatura antydopingowa nazywa TB-500 właśnie ten krótki fragment. Badanie z 2012 roku z laboratorium Hong Kong Jockey Club opisuje go jako „syntetyczną wersję aktywnego regionu tymozyny β4”. Sprzedawcy często jednak tą samą nazwą określają całe białko.

Dla badań różnica jest zasadnicza. Większość opisanych niżej badań dotyczyła całego białka. Co jest w konkretnej fiolce, pokazuje spektrometria mas w certyfikacie analizy: masa około 4960 Da oznacza całe białko, około 890 Da fragment. Jak czytać certyfikat, opisujemy w artykule Certyfikat analizy peptydu.

Jak działa tymozyna beta-4

W przeciwieństwie do hormonów Tβ4 nie działa przez jeden receptor. Badania opisały kilka uzupełniających się szlaków:

• Ruch komórek. Wiążąc aktynę, pozwala komórkom szybko się przebudować i dotrzeć tam, gdzie są potrzebne. Przy gojeniu chodzi głównie o komórki skóry i naczyń.
• Tworzenie naczyń (angiogeneza). W 2003 roku naukowcy odkryli, że tworzenie nowych naczyń uruchamia właśnie odcinek LKKTETQ. Dlatego stał się on osobnym fragmentem.
• Przeżycie komórek. W komórkach serca Tβ4 aktywuje enzym ILK (integrin-linked kinase), a przez niego szlak Akt, który chroni komórki przed obumarciem.
• Wyciszanie zapalenia i bliznowacenia. W organizmie z Tβ4 odszczepia się tetrapeptyd Ac-SDKP. W badaniach hamował on włóknienie tkanek (fibrozę).

Artykuł przeglądowy z 2005 roku trafnie ujął to w tytule: białko, którego główną pracą jest wiązanie aktyny, „dorabia” naprawą uszkodzonych tkanek.

Co wykazały badania na zwierzętach

Gojenie ran

Kluczowe badanie ukazało się w 1999 roku w Journal of Investigative Dermatology. Naukowcy z amerykańskich Narodowych Instytutów Zdrowia (NIH) badali u szczurów rany obejmujące całą grubość skóry. Tβ4 podawana na ranę lub do jamy brzusznej przyspieszyła gojenie:

• nowa skóra pokryła ranę 4. dnia o 42% szybciej niż w grupie kontrolnej, a 7. dnia nawet o 61%,
• 7. dnia rany obkurczyły się co najmniej o 11% bardziej,
• w ranach było więcej kolagenu i nowych naczyń.

W teście laboratoryjnym Tβ4 przyspieszyła też ruch komórek skóry, i to już w bardzo małej ilości.

Serce

W 2004 roku Nature opublikowało badanie z University of Texas. Naukowcy podwiązali myszom tętnicę wieńcową, wywołując zawał. U myszy, które otrzymały Tβ4, przeżyło więcej komórek serca, a serce po zawale pracowało lepiej. Autorzy opisali też mechanizm poprzez enzymy ILK i Akt.

Trzy lata później w Nature ukazała się kolejna praca z Londynu. Według niej Tβ4 w dorosłym sercu budzi komórki progenitorowe w zewnętrznej warstwie serca (nasierdziu), które następnie tworzą nowe naczynia. Dzięki tym dwóm badaniom zaczęto mówić o Tβ4 jako o kandydacie do leczenia po zawale.

Mózg po udarze

W 2010 roku zespół ze szpitala Henry Ford w Detroit badał Tβ4 u szczurów po udarze mózgu. Zwierzęta, które ją otrzymały, lepiej wracały do sprawności w testach ruchu i koordynacji. Podobne wyniki dały badania po urazach mózgu.

Włosy

Mniej znane badanie z 2004 roku wykazało, że Tβ4 przyspieszyła u gryzoni wzrost sierści. Aktywowała komórki macierzyste mieszków włosowych i pomogła im dotrzeć do miejsca, w którym powstaje nowy włos.

Badania u ludzi

W przeciwieństwie do BPC-157 tymozyna beta-4 przeszła szereg badań klinicznych. Prowadziła je amerykańska firma RegeneRx, która rozwijała trzy preparaty: do wstrzykiwań, żel na skórę i krople do oczu. Wszystkie badania dotyczyły całego białka, nie fragmentu.

• Bezpieczeństwo (faza 1, 2010). Czterdziestu zdrowych ochotników otrzymywało Tβ4 dożylnie, jednorazowo i codziennie przez 14 dni. Działania niepożądane były rzadkie i łagodne, poważnych nie odnotowano. Badanie miało przygotować grunt pod badania u pacjentów po zawale.
• Owrzodzenia żylne podudzi (faza 2, 2010). Badanie w ośmiu europejskich ośrodkach objęło 73 pacjentów. Żel z Tβ4 był tak samo bezpieczny jak placebo. Przy jednym stężeniu autorzy dostrzegli oznaki szybszego gojenia, jednoznacznego dowodu badanie jednak nie dało.
• Zespół suchego oka (faza 2, 2015). W badaniu wzięły udział 72 osoby. Żaden z dwóch głównych punktów końcowych nie został osiągnięty. Kilka drugorzędnych wskaźników jednak się poprawiło, na przykład dyskomfort w teście prowokacyjnym spadł o 27%. Działań niepożądanych nie zaobserwowano.

Prace rozwojowe trwały też w większych badaniach, głównie w chorobach oczu. Żaden preparat z tymozyną beta-4 nie został jednak dotąd zatwierdzony. Dla krótkiego fragmentu TB-500 nie ma żadnych opublikowanych badań klinicznych.

Bezpieczeństwo: co wiemy, a czego nie

Badania całego białka u ludzi nie wykazały dotąd poważnych problemów. Były jednak małe i krótkie. Kilka pytań pozostaje otwartych:

• Nowotwory. Tβ4 pomaga komórkom w ruchu i wspiera tworzenie naczyń. Z obu tych zjawisk korzystają jednak także nowotwory. Badanie z 2004 roku powiązało wyższą aktywność genu Tβ4 z tym, że komórki raka jelita grubego łatwiej wnikały w otaczające tkanki, oraz z przerzutami u pacjentów. Nie oznacza to, że Tβ4 wywołuje raka. To jednak powód, dla którego skutki długoterminowe wymagają osobnych badań.
• Fragment to nie całe białko. Wyników badań Tβ4 nie można automatycznie przenosić na siedmioaminokwasowy fragment. Ma on tylko część funkcji, a danych o jego bezpieczeństwie prawie nie ma.
• Długotrwałe podawanie. Najdłuższe badania u ludzi trwały tygodnie, nie lata.

TB-500 w sporcie i wyścigach konnych

Światowa Agencja Antydopingowa (WADA) wymienia na liście substancji zabronionych wprost „tymozynę β4 i jej pochodne, np. TB-500”. Są one zakazane zawsze, w trakcie zawodów i poza nimi.

Największa afera dotyczyła futbolu australijskiego. W styczniu 2016 roku Sportowy Sąd Arbitrażowy (CAS) uznał 34 obecnych i byłych zawodników klubu Essendon winnymi stosowania tymozyny beta-4 w ramach klubowego programu suplementacji w 2012 roku. Wszyscy otrzymali dwuletnią dyskwalifikację.

TB-500 wykrywa się także w wyścigach konnych. Metodę, która wykrywa go i produkty jego rozpadu w moczu i krwi koni, opublikowało w 2012 roku laboratorium Hong Kong Jockey Club.

Status regulacyjny

Ani tymozyna beta-4, ani TB-500 nie są zarejestrowane jako lek w Polsce (URPL), w Unii Europejskiej (EMA) ani w USA (FDA). Sprzedaje się je wyłącznie jako substancje badawcze.

W USA sytuacja w ostatnich latach się zmienia. W 2023 roku FDA zaliczyła fragment tymozyny beta-4 do substancji, których apteki nie mogły sporządzać. W lipcu 2026 roku komisja doradcza FDA zaleciła jednak, by TB-500 wraz z pięcioma innymi peptydami wpisać na listę substancji, które apteki sporządzać mogą. Szczegóły znajdziesz w Nowościach peptydowych 43/2026. Ostateczna decyzja jeszcze nie zapadła. W UE w regulacji tych peptydów nic się nie zmienia.

TB-500 i BPC-157

Oba peptydy bada się w kontekście regeneracji tkanek, dlatego często wymienia się je razem. Różnią się jednak pochodzeniem i mechanizmem. BPC-157 pochodzi od białka z soku żołądkowego i działa raczej miejscowo, głównie przez tlenek azotu i szlak VEGF. Tymozyna beta-4 to białko obecne w całym organizmie, a jej główną rolą jest wiązanie aktyny i ruch komórek. Duża różnica dotyczy też dowodów u ludzi: Tβ4 przeszła badania kliniczne aż do fazy 3, BPC-157 ma tylko kilka małych badań. Szczegółowe porównanie znajdziesz w artykule BPC-157 a TB-500: różnice i co wykazały badania.

Oś czasu badań

Najczęściej zadawane pytania

Czy TB-500 to to samo co tymozyna beta-4?

Nie zawsze. Pod nazwą TB-500 sprzedaje się albo całe białko tymozynę beta-4 (43 aminokwasy), albo jej krótki odcinek Ac-LKKTETQ (7 aminokwasów). Różnicę pokazuje spektrometria mas w certyfikacie analizy.

Co tymozyna beta-4 robi w organizmie?

Wiąże aktynę, z której zbudowane są włókna szkieletu komórki. Dzięki temu komórki mogą się szybko przebudowywać i poruszać. W badaniach wspierała ponadto tworzenie naczyń i przeżycie komórek oraz wyciszała stan zapalny.

Dlaczego TB-500 bada się razem z BPC-157?

Oba bada się w kontekście regeneracji tkanek, ale każdy działa inną drogą. Tymozyna beta-4 działa głównie przez ruch komórek, BPC-157 przez tworzenie naczyń i tlenek azotu. Dlatego naukowcy często je porównują.

Czy tymozynę beta-4 testowano na ludziach?

Tak. Całe białko przeszło badania fazy 1–3: dożylnie u zdrowych ochotników, jako żel w owrzodzeniach żylnych i jako krople do oczu w zespole suchego oka. Było dobrze tolerowane, ale przekonującego działania dotąd nie udało się wykazać. Krótkiego fragmentu TB-500 na ludziach nie testowano.

Czy TB-500 jest zakazany w sporcie?

Tak. WADA wymienia tymozynę beta-4 i jej pochodne, w tym TB-500, wśród substancji zakazanych zawsze. Jest on zakazany także w wyścigach konnych.

Czy TB-500 jest zatwierdzonym lekiem?

Nie. Nie jest zarejestrowany w Polsce, w UE ani w USA. Jest dostępny wyłącznie jako substancja badawcza.

Co oznacza oznaczenie „research use only”?

Po polsku „wyłącznie do celów badawczych”. Substancja jest przeznaczona do badań laboratoryjnych i naukowych. Nie jest lekiem ani suplementem diety i nie jest przeznaczona do stosowania u ludzi ani zwierząt.

Podsumowanie

Tymozyna beta-4 to białko, które ma niemal każda komórka i które umożliwia jej ruch. W badaniach na zwierzętach przyspieszała gojenie ran, chroniła serce po zawale i pomagała mózgowi po udarze. U ludzi przeszła badania kliniczne, które potwierdziły dobrą tolerancję, ale jeszcze nie przekonujące działanie.

TB-500 to nazwa handlowa, pod którą sprzedaje się albo całe białko, albo jego krótki odcinek. Dla badań kluczowe jest więc, by wiedzieć, co dokładnie jest w fiolce. Odpowiedź daje certyfikat analizy ze spektrometrią mas.

Przegląd TB-500 i innych peptydów badawczych znajdziesz na naszej stronie poświęconej substancjom badawczym: TB-500.

Źródła

1. Low TL, Hu SK, Goldstein AL, „Complete amino acid sequence of bovine thymosin beta 4: a thymic hormone that induces terminal deoxynucleotidyl transferase activity in thymocyte populations”, PNAS, 1981;78(2):1162–1166. DOI: 10.1073/pnas.78.2.1162
2. Safer D, Elzinga M, Nachmias VT, „Thymosin beta 4 and Fx, an actin-sequestering peptide, are indistinguishable”, Journal of Biological Chemistry, 1991;266(7):4029–4032.
3. Malinda KM, Sidhu GS, Mani H et al., „Thymosin beta4 accelerates wound healing”, Journal of Investigative Dermatology, 1999;113(3):364–368. DOI: 10.1046/j.1523-1747.1999.00708.x
4. Philp D, Huff T, Gho YS, Hannappel E, Kleinman HK, „The actin binding site on thymosin β4 promotes angiogenesis”, FASEB Journal, 2003;17(14):2103–2105. DOI: 10.1096/fj.03-0121fje
5. Bock-Marquette I, Saxena A, White MD, DiMaio JM, Srivastava D, „Thymosin β4 activates integrin-linked kinase and promotes cardiac cell migration, survival and cardiac repair”, Nature, 2004;432:466–472. DOI: 10.1038/nature03000
6. Philp D, Nguyen M, Scheremeta B et al., „Thymosin β4 increases hair growth by activation of hair follicle stem cells”, FASEB Journal, 2004;18(2):385–387. DOI: 10.1096/fj.03-0244fje
7. Wang WS, Chen PM, Hsiao HL et al., „Overexpression of the thymosin β-4 gene is associated with increased invasion of SW480 colon carcinoma cells and the distant metastasis of human colorectal carcinoma”, Oncogene, 2004;23:6666–6671. DOI: 10.1038/sj.onc.1207888
8. Goldstein AL, Hannappel E, Kleinman HK, „Thymosin β4: actin-sequestering protein moonlights to repair injured tissues”, Trends in Molecular Medicine, 2005;11(9):421–429. DOI: 10.1016/j.molmed.2005.07.004
9. Smart N, Risebro CA, Melville AA et al., „Thymosin β4 induces adult epicardial progenitor mobilization and neovascularization”, Nature, 2007;445:177–182. DOI: 10.1038/nature05383
10. Morris DC, Chopp M, Zhang L et al., „Thymosin β4 improves functional neurological outcome in a rat model of embolic stroke”, Neuroscience, 2010;169(2):674–682. DOI: 10.1016/j.neuroscience.2010.05.017
11. Ruff D, Crockford D, Girardi G, Zhang Y, „A randomized, placebo-controlled, single and multiple dose study of intravenous thymosin β4 in healthy volunteers”, Annals of the New York Academy of Sciences, 2010;1194:223–229. DOI: 10.1111/j.1749-6632.2010.05474.x
12. Guarnera G, DeRosa A, Camerini R, „The effect of thymosin treatment of venous ulcers”, Annals of the New York Academy of Sciences, 2010;1194:207–212. DOI: 10.1111/j.1749-6632.2010.05490.x
13. Ho EN, Kwok WH, Lau MY et al., „Doping control analysis of TB-500, a synthetic version of an active region of thymosin β4, in equine urine and plasma by liquid chromatography–mass spectrometry”, Journal of Chromatography A, 2012;1265:57–69. DOI: 10.1016/j.chroma.2012.09.043
14. Sosne G, Ousler GW, „Thymosin beta 4 ophthalmic solution for dry eye: a randomized, placebo-controlled, Phase II clinical trial conducted using the controlled adverse environment (CAE™) model”, Clinical Ophthalmology, 2015;9:877–884. DOI: 10.2147/OPTH.S80954
15. Yang WS, Kang S, Sung J, Kleinman HK, „Thymosin β4: potential to treat epidermolysis bullosa and other severe dermal injuries”, European Journal of Dermatology, 2019;29(5):459–467. DOI: 10.1684/ejd.2019.3642
16. WADA – Lista substancji i metod zabronionych (Prohibited List), grupa S2: wada-ama.org
17. AJMC – FDA Panel Backs 6 Peptides for Compounding (31.07.2026): ajmc.com